Vì sao xung đột Mỹ Iran không khiến giá dầu cao như dự đoán

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang giữa Mỹ và Iran, nhiều nhà phân tích đã dự báo giá dầu sẽ tăng vọt. Tuy nhiên, thực tế cho thấy giá xăng dầu hiện tại vẫn ở mức cao nhưng không đạt đến mức độ thảm khốc như dự kiến. Người Mỹ hiện phải trả trung bình nhiều hơn khoảng 1 USD/gallon so với năm ngoái, nhưng nếu xét việc eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch cho dầu mỏ thế giới - gián đoạn gần 100 ngày trong cuộc khủng hoảng mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi là "cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử", thì giá dầu đáng lẽ phải cao hơn nhiều.

Bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran

Mối quan hệ giữa Mỹ và Iran đã căng thẳng trong nhiều tháng, đặc biệt sau khi Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018 và tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế. Cuộc leo thang lên đến đỉnh điểm vào tháng 1/2020 khi Mỹ tiêu diệt tướng Qasem Soleimani - chỉ huy lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Đáp trả, Iran đã phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự Mỹ ở Iraq và tuyên bố sẽ không còn giới hạn về làm giàu uranium. Hơn nữa, Tehran đe dọa sẽ đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường mà khoảng 20% lượng dầu toàn thế giới vận chuyển qua đây.

Tác động thực tế đến giá dầu

Dù có những cảnh báo về gián đoạn nguồn cung, giá dầu thô Brent và WTI chỉ tăng đột biến trong thời gian ngắn trước khi ổn định lại. Giá dầu Brent đã tăng từ khoảng 64 USD/thùng vào tháng 12/2019 lên mức 71 USD/thùng vào tháng 1/2020, sau đó giảm trở lại khoảng 60 USD/thùng vào tháng 3/2020.

Điều này dẫn đến giá xăng tại Mỹ tăng từ trung bình 2.60 USD/gallon vào tháng 12/2019 lên khoảng 2.80 USD/gallon vào tháng 1/2020, sau đó giảm dần. Mức giá này vẫn cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái khoảng 1 USD/gallon, nhưng không đến mức thảm khốc như nhiều dự báo ban đầu.

Phân tích các yếu tố kìm hãm giá dầu

Việc giá dầu không tăng như dự đoán có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố:

• Dư cung toàn cầu: Dù có căng thẳng địa chính trị, thị trường dầu mỏ vẫn dư cung do sản lượng từ Mỹ, Brazil và các nước OPEC+ duy trì ở mức cao.
• Dự trữ chiến lược: Các nước tiêu thụ lớn như Mỹ và Trung Quốc đã sử dụng dự trữ chiến lược để bù đắp cho sự gián đoạn tiềm năng.
• Nhu cầu suy yếu: Đại dịch COVID-19 bùng phát vào đầu năm 2020 đã làm giảm nhu cầu dầu mỏ toàn cầu, đặc biệt là trong ngành hàng không và vận tải.
• Sự linh hoạt của thị trường: Các nhà nhập khẩu đã nhanh chóng tìm nguồn cung thay thế từ các nước không bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Eo biển Hormuz: Nguy cơ nhưng không phải là sự thật

Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, với khoảng 17-20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua đây mỗi ngày. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể gây ra thảm họa về giá dầu.

Tuy nhiên, trong cuộc khủng hoảng gần đây, Iran chỉ thực hiện các hành động biểu tượng như bắt giữ một vài tàu dầu nhỏ và không thực sự đóng hoàn toàn eo biển. Điều này đã giúp hạn chế tác động đến nguồn cung toàn cầu.

So sánh các cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử

Để hiểu rõ hơn tại sao giá dầu không tăng như dự đoán, chúng ta có thể so sánh với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử:

Như bảng trên cho thấy, các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây đã gây ra những cú sốc nguồn cung lớn hơn nhiều so với cuộc xung đột Mỹ-Iran gần đây, dẫn đến mức tăng giá dầu đáng kể hơn.

Triển vọng tương lai

Mặc dù giá dầu không tăng như dự đoán trong cuộc khủng hoảng gần đây, triển vọng dài hạn vẫn còn nhiều biến động. Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến giá dầu trong tương lai bao gồm:

• Chính sách của chính quyền Mỹ mới đối với Iran
• Sự phát triển của năng lượng tái tạo và xe điện
• Nhu cầu phục hồi sau đại dịch COVID-19
• Quyết định của OPEC+ về sản lượng dầu

IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ đạt đỉnh vào khoảng năm 2030, sau đó giảm dần do chuyển dịch sang năng lượng sạch. Điều này có thể tạo áp lực giảm giá dầu trong dài hạn, bất chấp các căng thẳng địa chính trị ngắn hạn.

Kết luận

Cuộc xung đột Mỹ-Iran gần đây đã cho thấy thị trường dầu mỏ hiện đại có khả năng chống chịu tốt hơn so với quá khứ. Mặc dù có những cảnh báo về gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz, giá dầu không tăng vọt như dự đoán do nhiều yếu tố như dư cung toàn cầu, dự trữ chiến lược và nhu cầu suy yếu do đại dịch.

Sự linh hoạt của thị trường và khả năng thích ứng của các quốc gia tiêu thụ đã giúp hạn chế tác động của căng thẳng địa chính trị đến giá dầu. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và các rủi ro địa chính trị tiếp diễn, giá dầu vẫn sẽ là một chỉ số kinh tế quan trọng cần theo dõi.